Krótka odpowiedź
Audyt bezpieczeństwa aplikacji webowej robi się na dwa sposoby. Test penetracyjny sprawdza działającą aplikację z perspektywy użytkownika i atakującego, więc pokazuje, co naprawdę da się wykorzystać we wdrożonej wersji. Analiza kodu, ręczna i wspierana narzędziami SAST, widzi to, czego z zewnątrz zwykle nie widać: ukryte funkcje, słabą kryptografię, sekrety wpisane w kod serwera. Żadna z metod nie wystarcza sama. Wytyczne OWASP zalecają łączenie technik, a standard ASVS wprost zachęca do testu penetracyjnego prowadzonego z dostępem do kodu lub dokumentacji. Gdy kod jest dostępny, a aplikacja przetwarza wrażliwe dane, najlepszy wynik daje połączenie obu metod.
Kluczowe fakty
NIST SP 800-115 dzieli techniki testowania aplikacji na białą skrzynkę (analiza kodu źródłowego) i czarną skrzynkę (test bez znajomości kodu). Połączenie obu nazywa testem szarej skrzynki.
OWASP Web Security Testing Guide wskazuje, że błędów logiki biznesowej nie wykryje skaner podatności, a ich testowanie opiera się na umiejętnościach i pomysłowości testera.
Według OWASP Code Review Guide największym ograniczeniem narzędzi do statycznej analizy kodu jest to, że nie widzą błędów logiki biznesowej. Ich wyniki zawierają też fałszywe alarmy, które musi ocenić doświadczony programista.
Aktualna wersja OWASP Top 10 to wydanie 2025. Na pierwszym miejscu jest błędna kontrola dostępu (A01:2025 Broken Access Control).
OWASP ASVS 5.0.0 opublikowano 30 maja 2025 r. Zawiera około 350 wymagań w 17 rozdziałach i trzech poziomach.
ASVS od poziomu 2 wymaga, żeby sekretów backendu, np. haseł i kluczy API, nie umieszczać w kodzie źródłowym ani w artefaktach budowania (wymaganie 13.3.1).
Według NIST retest potwierdzi naprawę tylko wtedy, gdy powtarza pierwotny test.
01
Audyt bezpieczeństwa aplikacji webowej: dwie drogi, jeden cel
Weźmy software house, który kończy portal pacjenta dla szpitala: logowanie, wyniki badań, rezerwacja wizyt, wiadomości do lekarza. Szpital chce, żeby przed uruchomieniem portal przeszedł audyt bezpieczeństwa aplikacji webowej. Pada pytanie: zamówić test penetracyjny czy przegląd kodu? Odpowiedź zależy od tego, czego szukamy, bo obie metody patrzą na aplikację z innej strony.
NIST SP 800-115, wytyczne amerykańskiego Narodowego Instytutu Standaryzacji i Technologii dotyczące testów bezpieczeństwa, dzieli techniki testowania aplikacji na dwie grupy. Techniki białej skrzynki analizują bezpośrednio kod źródłowy. Techniki czarnej skrzynki sprawdzają działającą aplikację bez znajomości kodu. Gdy test łączy oba podejścia, NIST nazywa go testem szarej skrzynki.
Te same wytyczne zauważają, że przy aplikacjach pisanych na zamówienie kod zwykle jest dostępny, a techniki białej skrzynki są w takich aplikacjach skuteczniejsze i tańsze w znajdowaniu błędów. Czarną skrzynkę NIST zaleca przede wszystkim do oceny pojedynczych, skompilowanych komponentów wysokiego ryzyka, współpracy między komponentami oraz tego, jak aplikacja współpracuje z użytkownikami, innymi systemami i otoczeniem. W praktyce więc nie wybiera się jednej z dwóch metod, tylko ustala proporcje.
02
Test penetracyjny aplikacji: co widać z zewnątrz
W teście penetracyjnym tester korzysta z aplikacji tak jak użytkownik, a potem próbuje znaleźć i wykorzystać podatności tak jak atakujący. OWASP Web Security Testing Guide (WSTG), przewodnik fundacji OWASP po testowaniu aplikacji webowych, opisuje to wprost i dodaje, że tester często dostaje jedno lub kilka ważnych kont w systemie. Tester nadal nie zna kodu, ale widzi aplikację tak jak zalogowany użytkownik. W branży taki test bywa nazywany szarą skrzynką, ale w rozumieniu NIST szara skrzynka oznacza połączenie testu z analizą kodu.
Jedna z zalet pentestu, które wymienia WSTG: sprawdza kod, który jest naprawdę wystawiony na świat. Nawet jeśli na produkcję trafiła inna wersja niż ta w repozytorium, test sprawdza to, co naprawdę działa. Pentest dobrze sprawdza też to, co zależy od przebiegu procesu: czy pacjent A może podejrzeć wyniki pacjenta B przez zmianę numeru w adresie, czy da się pominąć krok w rejestracji, czy reset hasła nie pozwala przejąć cudzego konta.
Ten ostatni obszar to błędy logiki biznesowej. WSTG pisze, że takiego błędu nie wykryje skaner podatności, a jego znalezienie zależy od umiejętności i pomysłowości testera. Takie błędy są zwykle trudne do wykrycia, specyficzne dla danej aplikacji i należą do najgroźniejszych. Dlatego automatyczny skan nie zastąpi testu prowadzonego przez człowieka.
Ograniczenia pentestu WSTG też nazywa wprost: odbywa się późno w cyklu wytwarzania i widzi aplikację tylko od frontu. Przewodnik przytacza opinię, że test penetracyjny pozwala znaleźć jedynie reprezentatywną próbkę możliwych ryzyk. Dynamicznym testem trudno też przejść cały kod, zwłaszcza gdy ma on wiele zagnieżdżonych warunków.
03
Analiza kodu: co widać od środka
Przegląd kodu źródłowego to ręczne sprawdzanie kodu aplikacji pod kątem błędów bezpieczeństwa. WSTG wymienia problemy, które szczególnie dobrze wychodzą w takim przeglądzie: błędy współbieżności, wadliwą logikę biznesową, problemy z kontrolą dostępu, słabości kryptografii, a także tylne furtki i inny złośliwy kod. Przewodnik pokazuje przykład ukrytego parametru, który loguje do panelu administratora po podaniu 30-znakowego hasła. Skaner musiałby zgadywać ogromną liczbę kombinacji, a w kodzie taki parametr widać od razu.
Druga grupa to rzeczy, które w kodzie po prostu leżą: hasła do bazy, klucze API, dane dostępowe do zewnętrznych systemów. Standard OWASP ASVS na poziomie 2 wymaga, żeby sekrety backendu trzymać w przeznaczonym do tego narzędziu, np. sejfie kluczy, i nie umieszczać ich w kodzie źródłowym ani w artefaktach budowania. Sekret zapisany w kodzie serwera zwykle nie jest widoczny w interfejsie aplikacji, więc test z zewnątrz znajdzie go tylko wtedy, gdy gdzieś wycieknie, np. w kodzie JavaScript wysyłanym do przeglądarki albo przez udostępniony katalog .git. ASVS osobnym wymaganiem każe zresztą wdrażać aplikację bez takich katalogów albo tak, żeby nie były dostępne z zewnątrz. Przegląd kodu widzi sekret od razu.
Analiza kodu łączy pracę człowieka i narzędzi. Narzędzia do statycznej analizy kodu (SAST) dobrze przeszukują duże ilości kodu i wskazują dokładne miejsca podejrzanych fragmentów. OWASP Code Review Guide podkreśla jednak, że ich wyniki zawsze musi zweryfikować człowiek, bo narzędzia nie rozumieją kontekstu. Część zgłoszeń to fałszywe alarmy, a za największe ograniczenie tych narzędzi przewodnik uznaje to, że nie widzą błędów logiki biznesowej. Nie wykryją też wad projektu, bo patrzą na kod, a nie na to, jak aplikacja powinna działać.
WSTG wymienia też słabe strony samego przeglądu kodu. Wymaga on doświadczonych, świadomych bezpieczeństwa programistów, może przeoczyć błędy w skompilowanych bibliotekach, trudno w nim wykryć błędy pojawiające się dopiero w czasie działania aplikacji. Do tego kod faktycznie wdrożony może się różnić od tego, który przeanalizowano.
04
Co znajduje pentest, a co analiza kodu
Poniższe zestawienie upraszcza sprawę, ale dobrze pokazuje, dlaczego wytyczne OWASP mówią o zrównoważonym podejściu, a nie o jednej słusznej metodzie. Obie metody widzą część błędów kontroli dostępu i logiki biznesowej, tylko z innej strony: pentest sprawdza, czy da się je wykorzystać, a przegląd kodu pokazuje, skąd się biorą i gdzie jeszcze mogą występować.
- Pentest dobrze znajduje: błędy konfiguracji wdrożonej aplikacji, obejście logowania i kontroli dostępu w praktyce, błędy w przebiegu procesów, problemy wynikające ze współpracy z innymi systemami.
- Pentest słabo znajduje: ukryte funkcje i tylne furtki, słabą kryptografię, której wynik wygląda losowo, rzadko wykonywane ścieżki kodu, sekrety zapisane w kodzie serwera, o ile nie wyciekły do przeglądarki lub publicznych plików.
- Analiza kodu dobrze znajduje: miejsca bez walidacji danych wejściowych, wiele wystąpień danego typu błędu w zakresie wzorców, które obsługuje narzędzie SAST, sekrety w kodzie, błędy kryptografii, złośliwy lub ukryty kod.
- Analiza kodu słabo znajduje: błędy konfiguracji serwera i środowiska, błędy na styku komponentów, błędy w skompilowanych bibliotekach, problemy, które pojawiają się dopiero w działającym systemie.
05
Biblioteki i zależności: analiza składu oprogramowania
Typowa aplikacja webowa korzysta z cudzego kodu: frameworków, bibliotek i ich zależności. OWASP Top 10 w wydaniu 2025 poświęca temu osobną kategorię, A03 Software Supply Chain Failures. Wśród sygnałów ostrzegawczych wymienia brak wiedzy o wersjach wszystkich używanych komponentów, łącznie z zależnościami pośrednimi, oraz brak regularnego sprawdzania ich podatności.
Do tego służy analiza składu oprogramowania (SCA). Narzędzie zestawia listę komponentów aplikacji z bazami znanych podatności, takimi jak CVE, NVD czy OSV. OWASP zaleca prowadzenie wykazu komponentów (SBOM), śledzenie zależności pośrednich i usuwanie tych nieużywanych. Przy audycie aplikacji to szybki, w dużej mierze automatyczny krok, który dobrze uzupełnia przegląd kodu napisanego przez zespół.
06
OWASP Top 10 i ASVS: jak opisać, co sprawdzić
OWASP Top 10 to dokument, który według OWASP ma przede wszystkim budować świadomość: zbiera najpoważniejsze ryzyka dla aplikacji webowych. Aktualne wydanie pochodzi z 2025 roku. Pierwsze miejsce zajmuje błędna kontrola dostępu (A01), dalej są m.in. błędna konfiguracja (A02), problemy łańcucha dostaw oprogramowania (A03), wstrzyknięcia (A05) i błędy uwierzytelniania (A07). OWASP zaznacza, że jako standard kodowania lub testowania Top 10 to absolutne minimum i punkt wyjścia, bo opisuje ryzyka, a nie łatwe do sprawdzenia wymagania. Do odbioru aplikacji to za mało.
Do tego lepiej nadaje się OWASP Application Security Verification Standard (ASVS). Wersja 5.0.0 ukazała się 30 maja 2025 r. i zawiera około 350 wymagań w 17 rozdziałach. Wymagania podzielono na trzy poziomy. Poziom 1 to pierwsza linia obrony i około 20% wymagań. Do poziomu 2 według autorów powinna dążyć większość aplikacji. Poziom 3 jest dla aplikacji, które muszą wykazać najwyższy poziom bezpieczeństwa. Autorzy podają przykład: bankowi trudno byłoby uzasadnić przed klientami bankowości internetowej coś mniej niż poziom 3.
ASVS ma jeszcze jedną zaletę dla zamawiającego. Jego autorzy wymieniają wprost użycie standardu przy zakupach, czyli jako podstawę wymagań bezpieczeństwa w umowach. Szpital, który zamawia portal pacjenta, może więc wpisać do umowy poziom ASVS i sposób jego weryfikacji, zamiast ogólnego zdania o bezpieczeństwie aplikacji.
ASVS rozstrzyga też wprost pytanie z tytułu. Standard opisuje test bez dokumentacji i bez kodu jako mało wydajny i mało skuteczny sposób weryfikacji. Zdecydowanie zaleca test penetracyjny prowadzony w oparciu o dokumentację lub kod, z pełnym dostępem do programistów i dokumentacji. Dodaje, że automatyczne narzędzia DAST i SAST nie są w stanie w pełni zweryfikować wielu bardziej złożonych wymagań, zwłaszcza dotyczących logiki biznesowej i kontroli dostępu.
07
Kiedy wybrać pentest, kiedy analizę kodu, a kiedy oba
NIST zaleca, żeby ocena bezpieczeństwa aplikacji towarzyszyła całemu cyklowi jej życia: kod można przeglądać już w trakcie pisania, zamiast czekać na gotową aplikację. Po wdrożeniu testy powinny się powtarzać okresowo, a także po istotnych poprawkach, aktualizacjach lub zmianach oraz wtedy, gdy wyraźnie zmieniają się zagrożenia. Z tego wynikają typowe sytuacje.
Gdy firma ma aplikację gotową, ale bez dostępu do kodu, bo kupiła ją od dostawcy, zostaje pentest. WSTG pisze wprost, że w takiej sytuacji test penetracyjny jest lepszy niż brak testu. Warto jednak zapytać dostawcę o udostępnienie kodu albo o jego własne wyniki przeglądu.
Gdy zespół sam rozwija aplikację i często wydaje nowe wersje, analiza kodu daje więcej za mniejsze pieniądze, bo błąd znaleziony przed wdrożeniem kosztuje mniej. NIST SSDF (SP 800-218), ramy bezpiecznego wytwarzania oprogramowania, opisuje przegląd i analizę kodu jako stałą praktykę, z ręcznym sprawdzeniem wyników narzędzi. Pentest robi się wtedy rzadziej, przy większych zmianach.
Gdy aplikacja przetwarza dane wrażliwe, idzie na produkcję po raz pierwszy albo przeszła dużą przebudowę, rozsądnie jest połączyć obie metody. Tak wygląda sytuacja software house'u z portalem pacjenta: dane medyczne, dostęp z internetu, wielu użytkowników o różnych uprawnieniach. Podobnie średniej wielkości sklep internetowy przed wdrożeniem nowego procesu zamówień i płatności.
- Nowa aplikacja przed uruchomieniem: analiza kodu i pentest, potem retest.
- Nowe wydanie z małymi zmianami: przegląd zmienionego kodu i SCA, pentest wybranych funkcji.
- Duża zmiana (nowy moduł płatności, nowe logowanie, integracja): pentest zmienionego obszaru z dostępem do kodu.
- Aplikacja kupiona bez dostępu do kodu: pentest z kontami użytkowników o różnych rolach.
- Sektor regulowany albo wymagania klienta: zakres opisany poziomem ASVS, raport z metodami weryfikacji.
08
Jak przygotować aplikację, konta testowe i środowisko
Dobre przygotowanie skraca audyt i poprawia jego wynik. Do pentestu przygotuj konta dla każdej roli w aplikacji, np. pacjent, lekarz, rejestracja, administrator, najlepiej po dwa na rolę, żeby tester mógł sprawdzić, czy jeden użytkownik nie dostanie się do danych drugiego. WSTG radzi, żeby przy złożonej aplikacji zamawiający najpierw oprowadził testera po jej funkcjach i dał mu bezpośredni kontakt do programistów na czas testu.
Trzeba też zdecydować, gdzie testować. NIST przypomina, że test penetracyjny może spowodować niedostępność systemu albo ujawnienie danych. Jeśli w grę wchodzą wrażliwe dane osobowe, zaleca rozważyć test na systemie nieprodukcyjnym z fałszywymi danymi. Jednocześnie ostrzega, że środowiska testowe zwykle różnią się od produkcji, przez co część podatności może umknąć. Środowisko testowe powinno więc jak najwierniej odwzorowywać produkcję.
Przy analizie kodu przekaż dostęp do repozytorium w konkretnej wersji, najlepiej tej, która ma trafić na produkcję, wraz z opisem architektury i listą używanych bibliotek. Skoro WSTG ostrzega, że kod wdrożony może się różnić od przeanalizowanego, zapisz w zamówieniu, który commit lub tag był badany.
09
Po audycie: poprawki, retest i testy regresji
Wynik audytu to lista błędów z priorytetami. NIST SSDF zaleca, żeby każde znalezisko z przeglądu kodu i testów trafiło do systemu zgłoszeń zespołu programistów razem z rekomendacją naprawy. Jako dobrą praktykę podaje też ustalenie przyczyny błędu. Z doświadczenia: jeśli ten sam typ błędu powtarza się w wielu miejscach, problem leży raczej w sposobie pisania kodu niż w pojedynczej linijce.
Naprawę potwierdza retest. NIST zaznacza, że zespół testowy potwierdzi wdrożenie poprawki tylko wtedy, gdy powtórzy pierwotny test. SSDF dodaje dobrą praktykę: testy na wcześniej zgłoszone podatności warto dopisać do zestawu testów automatycznych projektu, żeby błąd nie wrócił w kolejnej wersji.
Zobacz też
10
Jak AlgorSec może pomóc
Wykonujemy analizę kodu aplikacji: skan narzędziami i ręczną weryfikację znalezisk, z raportem dla programistów. Prowadzimy też testy penetracyjne aplikacji webowych w uzgodnionym zakresie, z raportem i retestem po wdrożeniu poprawek. Zakres i proporcje obu metod ustalamy po rozmowie o aplikacji i danych, które przetwarza.
Zobacz też
FAQ
Najczęstsze pytania
Pentest sprawdza działającą aplikację z zewnątrz, tak jak zrobiłby to użytkownik i atakujący, więc pokazuje, co faktycznie da się wykorzystać we wdrożonej wersji. Analiza kodu sprawdza aplikację od środka i znajduje m.in. ukryte funkcje, błędy kryptografii i sekrety zapisane w kodzie. Metody się uzupełniają.
Nie. Według OWASP błędów logiki biznesowej nie wykryje skaner podatności, a narzędzia do statycznej analizy kodu ich nie widzą i zgłaszają fałszywe alarmy. Narzędzia przyspieszają pracę, ale wyniki musi ocenić człowiek.
To standard wymagań bezpieczeństwa aplikacji webowych, obecnie w wersji 5.0.0 z maja 2025 r. Ma około 350 wymagań na trzech poziomach. Można go użyć do określenia zakresu audytu, jako wymagań dla programistów i jako zapisu w umowie z dostawcą aplikacji.
Tak, i przy aplikacji kupionej od dostawcy często nie ma innej możliwości. Taki test jest lepszy niż żaden, ale ASVS opisuje go jako mało wydajny i mało skuteczny sposób weryfikacji i zaleca test prowadzony z dostępem do kodu lub dokumentacji.
NIST zaleca testy okresowe po wdrożeniu aplikacji, a także po istotnych poprawkach, aktualizacjach lub zmianach oraz przy wyraźnej zmianie zagrożeń. Przegląd kodu i sprawdzanie zależności najlepiej prowadzić na bieżąco w trakcie rozwoju aplikacji.
Źródła
Na czym opiera się ten artykuł
- NIST SP 800-115, dodatek C: testowanie bezpieczeństwa aplikacji (s. 70 pliku PDF)
- OWASP WSTG v4.2, rozdz. 2: Penetration Testing i Use Source Code When Available
- OWASP WSTG v4.2, rozdz. 4.10: Introduction to Business Logic
- OWASP WSTG v4.2, rozdz. 2: Source Code Review, Example 1: Magic Parameters
- OWASP Code Review Guide v2, rozdz. Secure Code Review i 6.8 Static Code Analysis (s. 11 i 31 pliku PDF)
- OWASP ASVS 5.0.0, wymagania 13.3.1 i 13.4.1: sekrety i katalogi .git (s. 81 pliku PDF)
- OWASP WSTG v4.2, rozdz. 2: The Need for a Balanced Approach i Example 2: Bad Cryptography
- NIST SP 800-115, dodatek C: ograniczenia białej i czarnej skrzynki (s. 70 pliku PDF)
- OWASP Code Review Guide v2, 6.8, tabela 5: zalety skanerów kodu (s. 31 pliku PDF)
- OWASP Top 10:2025, A03 Software Supply Chain Failures
- OWASP Top 10:2025, lista kategorii
- OWASP Top 10:2025, Using the OWASP Top 10 as a standard
- OWASP ASVS, strona projektu: wersja 5.0.0 z 30 maja 2025 r. i zastosowania standardu
- OWASP ASVS 5.0.0, poziomy weryfikacji i struktura standardu (s. 13-15 pliku PDF)
- OWASP ASVS 5.0.0, rola narzędzi automatycznych i testów penetracyjnych (s. 20 pliku PDF)
- NIST SP 800-115, dodatek C: kiedy testować aplikacje (s. 70 pliku PDF)
- OWASP WSTG v4.2, rozdz. 2: Test Early and Test Often i The Need for a Balanced Approach
- NIST SP 800-218 (SSDF 1.1), praktyki PW.7 i PW.8 (s. 23-24 pliku PDF)
- OWASP WSTG v4.2, rozdz. 4.10: Business Limits and Restrictions
- NIST SP 800-115, rozdz. 6.3: test na produkcji czy na systemie nieprodukcyjnym (s. 44 pliku PDF)
- NIST SP 800-218 (SSDF 1.1), PW.7.2 i PW.8.2: rejestrowanie znalezisk i testy na zgłoszone podatności (s. 23-24 pliku PDF)
- NIST SP 800-115, rozdz. 8.3: retest (s. 63 pliku PDF)

